Izikhangiso
Irejista yezinhlelo zezenhlalakahle, eyaziwa ngokuthi i-Cadastro Único (CadÚnico), isetshenziswa uHulumeni Wombuso ukuthola ulwazi ngemindeni ehola kancane eBrazil nangendlela ephila ngayo. Ngokusekelwe kule datha, kukhethwa abazuzi bezinhlelo zezenhlalakahle, ngenhloso yokweseka labo abazama ukuthuthukisa izimo zabo zokuphila.
Ngenxa yalesi sizathu, uHulumeni Wombuso uhlala egcizelela ukuqwashisa kwezakhamuzi ezifakwe ku-Cadastro Único ngokubaluleka kokugcina idatha yazo ibuyekeziwe.
Kungale ndlela kuphela lapho izinsiza zombuso zizosetshenziswa khona ngendlela ephumelelayo ukusiza abaswele kakhulu. Ngokubuyiselwa kwe-Bolsa Família kulo nyaka, i-Cadastro Único iphinde yaba yindaba enentshisekelo kubantu baseBrazil.
Ukubaluleka kokugcina i-Cadastro Único ibuyekeziwe nokuthi kwenziwa kanjani, kanye nemiphumela yokungayilungisi idatha ohlelweni lukaHulumeni Wombuso, kuzoqondwa ngezansi.
Kungani i-Cadastro Único kufanele ibuyekezwe?
Muva nje, imiphumela yocwaningo olwenziwe yi-Controladoria Geral da União (CGU) iveze ukungahambisani nokunganembi emibhalweni ye-Cadastro Único. Ngokusho kwalesi sikhungo, ukubhaliswa okuningi kwababhalisile akuhambisani nemithetho.
Ukuze kuxazululwe le nkinga, i-Ministério de Desenvolvimento Social (MDS) yasungula uhlelo oluphuthumayo lokulungisa imininingwane yokubhaliswa ngokubambisana nezifundazwe, omasipala kanye ne-Distrito Federal phakathi no-2023. Ngaphezu kwalokho, kuhlelwe uhlelo oluyisisekelo lokuthuthukisa nokwenza lwesimanje uhlelo ngo-2023 nango-2024, ngezinsiza ezengeziwe.
Ngemininingwane yokubhaliswa ye-CadÚnico, uhulumeni uyazazi izidingo zabantu abahola kancane futhi ukhetha abahlomuli bezinhlelo zomphakathi, elandelela ukuthuthuka kwezinga lempilo yale mindeni.
Ngezansi kunezibonelo zezinhlelo ezinikezwa uHulumeni Wombuso emindenini ebhaliswe ku-Cadastro Único:
- Uhlelo lwe-Bolsa Família;
- Inzuzo Eqhubekayo Yokuhlinzekwa;
- Tarifa Social de Energia Elétrica;
- Minha Casa Minha Vida;
- Carteira do Idoso;
- Impesheni Yabantu Abahola Kancane;
- Ucingo Oluthandwayo;
- Ukukhululwa Ekukhokheni Imali Yokubhalisa Ezivivinyweni Zokuqashwa Kukahulumeni;
- Izinhlelo Zemithombo Yamanzi;
- Amanzi Kubo Bonke;
- I-Bolsa Verde (Uhlelo Lokweseka Ukulondolozwa Kwemvelo);
- I-Bolsa Estiagem;
- Uhlelo Lokuqeda Umsebenzi Wezingane;
- Identity Jovem;
- ENEM.
Isicelo sikaHulumeni Wombuso mayelana ne-Cadastro Único
Akwanele ukwenza ukubhalisa kuphela, kuyadingeka ukugcina imininingwane ibuyekeziwe yomndeni wakho.
Ukuba ne-Cadastro Único engabuyekeziwe kungaholela ekumisweni kwezinzuzo ezidluliselwa ngayo, njenge-Bolsa Família.
Abantu abaningi babhalisa ku-CadÚnico eminyakeni edlule, futhi imininingwane eyayinikezwe ngaleso sikhathi ayisahambisani nesimo samanje somndeni. Kuvamile futhi ukuthi abantu bangazi ukuthi yiziphi izinguquko emndenini wabo okufanele zibuyekezwe.
Ngokwesibonelo, ukuzalwa kwengane kushintsha izindleko zomndeni. Ukushintsha ikheli kushintsha izici zendawo yokuhlala. Futhi ukushintsha umsebenzi kuthinta imali engenayo yomndeni.
Uma umndeni wakho ushintshe ikheli, izingane zishintshe isikole, abantu abasha bethuthele endlini, othile eshintshe umsebenzi noma elahlekelwe umsebenzi, umuntu obhekele umndeni kufanele aye endaweni yokusiza ukuze abuyekeze ukubhalisa.
Ngaphezu kwalokho, kubalulekile ukukhumbula ukuthi, noma kunjalo, ukubhalisa kufanele kubuyekezwe njalo eminyakeni emibili.
Noma kungenzekanga zinguquko olwazini olunikezwe kwinhlolokhono yokugcina, umndeni ohlomulayo ungaqinisekisa imininingwane nge-inthanethi, usebenzisa uhlelo lokusebenza lwe-CadÚnico.
Nokho, uma kudingeka kushintshwe noma yiluphi ulwazi, ummeleli womndeni uzothola isaziso futhi kufanele aye esikhungweni sokubhalisa ukuze enze inhlolokhono entsha yokubuyekeza ukubhaliswa.
Kafushane, ukubuyekezwa kufanele kwenziwe:
- Njalo uma kuba noshintsho ekwakhekeni komndeni, ekhelini noma emalini engenayo/ezindlekweni zomndeni; noma
- Esikhathini esingedluli izinyanga ezingama-24 kusukela osukwini lwenhlolokhono yokugcina nomndeni.
Yini okufanele ngiyibike ku-Cadastro Único?
Nakuba i-Cadastro Único iwumsebenzi kahulumeni, ukusebenza nokubuyekezwa kwayo kwenziwa yiziphathimandla zomasipala zedolobha ngalinye. Phela, yiziphathimandla zikamasipala ezinokuxhumana okusondele kakhulu nabantu abahola kancane nabasesimweni sokuba sengozini ezindaweni zabo.
Ukuqoqwa kwedatha yemindeni kungenziwa ngezingxoxo eziqhutshwa ngumxoxisi oqeqeshiwe ekhaya lomndeni. Ummeleli womndeni angaya futhi eSikhungweni Senkomba Sosizo Lomphakathi (CRAS) noma endaweni yokuhlinzeka ngenkonzo ye-Cadastro Único kumasipala.
Ukufakwa kwemindeni ku-Cadastro Único kwenza kube nokwenzeka ukubona izinga lobuthakathaka bayo. Ngakho-ke, kuzodingeka uphendule imibuzo ephathelene nalokhu:
- Imali engenayo (isamba semali engenayo ephelele, okusho ukuthi ngaphandle kokudonswa kwemali, etholwa yiwo wonke amalungu omndeni);
- Izindleko zanyanga zonke (zamanzi, ugesi, ukudla, ezokuthutha, irenti, imithi);
- Ukwakheka komndeni (inani lamalungu, iminyaka, ubudlelwano bokuzalana);
- Izinga lemfundo lamalungu;
- Izimo zokuhlala, ikheli nezici zendlu (njengenani lamakamelo, uhlobo lodonga, uhlobo lwephansi, nokuthi umgwaqo unendlela egandaywe ngamatshe yini);
- Izimo zokuthola umsebenzi;
- Ukufinyelela ezinsizeni zomphakathi (amanzi, ukuthuthwa kwendle, ugesi nezinhlelo zenhlalakahle);
- Ukuba khona kokukhubazeka okungathinta noma yiliphi ilungu lomndeni, kanye;
- Uma umndeni uyingxenye yamaqembu endabuko naqondene nabathile (abantu bomdabu, ama-quilombola, abantu abangenandawo yokuhlala, amaRomani, abantu abahlala ngasemifuleni, abaqoqa izinto ezigaywa kabusha, phakathi kwabanye).
Khumbula ukuthi ulwazi olunikezwa yimindeni luzishiwo yiyo uqobo, okusho ukuthi inomthwalo wokunikeza kuphela ulwazi oluyiqiniso, uma kungenjalo ingase ilahlekelwe ukufinyelela ezinhlelweni zikahulumeni.
Obani abayingxenye yomndeni?
Imibuzo izobhekana nomndeni wakho. Ku-Cadastro Único, “umndeni” ubhekisela kubantu abahlala endlini eyodwa futhi ababelana ngemali engenayo noma izindleko. Umuntu ngamunye angabhaliswa emndenini owodwa kuphela.
Ngakho-ke, laba bangathathwa njengamalungu omndeni:
- Umuntu Obhekele Umndeni (RF), okufanele abe neminyaka okungenani engu-16 futhi, ngokukhethekile, abe ngowesifazane;
- Umyeni noma unkosikazi noma umlingani, umuntu ohlala no-RF, kuhlanganise nabantu bobulili obufanayo;
- Indodana noma indodakazi, kungaba eyamukelwe ngokusemthethweni noma eyakhuliswa;
- Indodana noma indodakazi yomlingani, kuhlanganise neyokutholwa noma eyakhuliswa;
- Umzukulu noma umzukulu wesizukulwane sesibili;
- Ubaba noma umama, kanye nobaba wokutholwa noma umama wokutholwa;
- Umukhwe noma umamezala, kanye nobaba wokutholwa noma umama wokutholwa womlingani;
- Umfowethu noma udadewethu, owamukelwe noma okhuliswayo;
- Umkhwenyana noma umalokazana;
- Esinye isihlobo, esingaba umkhulu(wa), ukhokho(kazi), usibali(usokazi), umalume(anti), umshana, umzala;
- Umuntu ongeyena isihlobo, welungu lomndeni elingenabo ubuhlobo begazi noma bomndeni.
Ngokuqhubeka nokunikeza ulwazi olunembile nolubuyekeziwe ngomndeni wakho, usiza uhulumeni ukuthi unikeze izinhlelo zenhlalakahle ezifanele izidingo zomndeni wakho futhi uwusize unqobe ubuthakathaka bezenhlalo nezomnotho.
Ngakho-ke, kubalulekile ukugcina i-Cadastro Único yakho ibuyekeziwe, uqinisekise ukuthi ulwazi lunembile futhi lubonisa isimo sangempela somndeni wakho.