Àwọn ìpolówó
Àwọn ẹ̀tàn lórí Íńtánẹ́ẹ̀tì ti di ìṣòro tó ń pọ̀ sí i ní Brazil, pẹ̀lú àwọn àdánù tó ti kọjá R$ 27 bílíọ̀nù. Ìpò tó ń bani lẹ́rù yìí ń fi ìmọ̀ọ́kọ̀ọ́ àwọn ọgbọ́n tí àwọn ọ̀daràn orí ayélujára ń lò hàn, àti àìlera àwọn aṣàmúlò Íńtánẹ́ẹ̀tì.
Mímọ àwọn irú ẹ̀tàn àti gbígba àwọn ìgbésẹ̀ ìdènà ṣe pàtàkì láti dáàbò bo ara ẹni ní àyíká ayélujára tó ń lewu sí i.
Àwọn ìpolówó
Ìdàgbàsókè àwọn ẹ̀tàn lórí Íńtánẹ́ẹ̀tì
Ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí, ìmúlò Íńtánẹ́ẹ̀tì fún àwọn ìṣe ojoojúmọ́, bíi ríra nǹkan, àwọn ìṣòwò báńkì àti ìbánisọ̀rọ̀, ti dá àyè tó bójú mu sílẹ̀ fún àwọn apẹ̀tàn.
Nítorí oríṣìíríṣìí àwọn kókó tó wà lónìí, ìmúdàgbàsókè sí ẹ̀rọ oni-nọmba ti yára, ó sì ti mú kí iye àwọn ẹni tí ó lè di olùfarapa pọ̀ sí i. Síbẹ̀, àwọn ẹ̀tàn lórí Íńtánẹ́ẹ̀tì lè ní oríṣìíríṣìí irú, títí kan phishing, jíjí ìdánimọ̀, àwọn ẹ̀tàn owó àti àwọn ẹ̀tàn lórí àwọn pèpéle e-commerce.
Phishing àti Jíjí Ìdánimọ̀
Phishing jẹ́ ọ̀kan lára àwọn irú ẹ̀tàn lórí Íńtánẹ́ẹ̀tì tó wọ́pọ̀ jù. Nínú ẹ̀tàn yìí, àwọn ọ̀daràn máa ń rán àwọn í-meèlì, àwọn ìfiranṣẹ́ ọ̀rọ̀ tàbí àwọn fèrèsé àfihàn kéékèèké tí ó dàbí pé ó wá láti ọ̀dọ̀ àwọn orísun tó bófin mu, bíi àwọn báńkì tàbí àwọn ilé iṣẹ́ tí a mọ̀, tí wọ́n sì ń béèrè fún ìsọfúnni ti ara ẹni tàbí ti owó.
Ní kete tí a bá ti pèsè àwọn ìwífún yìí, a máa lò ó fún jí jí ìdánimọ̀ tàbí láti wọlé sí àwọn àkáǹtì báńkì.
Jí jí ìdánimọ̀ máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ẹnì kan bá gba àwọn dátà ti ara ẹni, bíi CPF, RG, àwọn ọ̀rọ̀ aṣínà àti àwọn nọ́mbà káàdì kírẹ́dì, tí wọ́n sì máa ń lò ó láti ṣe ìràjà, gba awin tàbí ṣe àwọn ìwà ọ̀daràn mìíràn ní orúkọ ẹni tí wọ́n jí ìdánimọ̀ rẹ̀.
Irú ẹ̀tàn yìí lè ní àwọn àbájáde tó burú jáì, tó ń ba orúkọ rere ìṣúnná owó jẹ́ tí ó sì ń fa ìdààmú ọkàn.
Àwọn Ẹ̀tàn Ìṣúnná Owó
Àwọn ẹ̀tàn ìṣúnná owó ní àwọn ìgbòkègbodò ọ̀daràn tó pọ̀, láti dídàkọ́ káàdì kírẹ́dì títí dé dídá àwọn ojúlé wẹ́ẹ̀bù èké tó ń fara wé àwọn pèpéle ìsanwó tó bófin mu.
Àwọn ìṣe wọ̀nyí kì í ṣe pé wọ́n máa ń fa ìpàdánù owó lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nìkan, wọ́n tún lè ba dátà aṣírí jẹ́, kí ó sì yọrí sí àwọn ìṣòro tó máa pẹ́.
Àwọn ọ̀daràn sábà máa ń lo àwọn ààyè àìlera nínú ààbò àwọn ètò ìsanwó àti àìgbọ́ra àwọn aṣàmúlò láti ṣe àwọn ẹ̀tàn wọ̀nyí.
Fún àpẹẹrẹ, nígbà tí wọ́n bá dàkọ́ káàdì kírẹ́dì, àwọn ẹlẹ́tàn lè ṣe ìràjà àti yíyọ owó, tí wọ́n á sì fi ẹni tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ jẹ́ sílẹ̀ pẹ̀lú àwọn gbèsè tó ga láti san.
Àwọn Ẹ̀tàn nínú E-commerce
Ìdàgbàsókè ti ìṣòwò ẹ̀rọ ayélujára ti mú ìrọ̀rùn wá, ṣùgbọ́n ó tún ti mú àwọn ewu tuntun wá. Àwọn ẹ̀tàn lórí àwọn pẹpẹ ìṣòwò ẹ̀rọ ayélujára wọ́pọ̀, wọ́n sì lè ṣẹlẹ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà.
Ní àwọn ọ̀ràn kan, àwọn oníbàárà máa ń ra àwọn ọjà tí a kò fi ránṣẹ́ rí. Ní àwọn mìíràn, wọ́n máa ń darí wọn lọ sí àwọn ojúlé ayélujára èké tí ń kó àwọn ìsọfúnni ìsanwó jọ.
Àwọn ìpolówó
Àwọn Ìgbésẹ̀ Ìdènà
Láti dáàbò bo ara ẹni lọ́wọ́ ẹ̀tàn lórí ayélujára, ó ṣe pàtàkì láti gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbésẹ̀ ìdènà. Ní àkọ́kọ́, ó ṣe pàtàkì láti má gbẹ́kẹ̀lé àwọn ìfiránṣẹ́ àti í-meèlì tí ń béèrè fún ìsọfúnni ti ara ẹni tàbí ti ìnáwó.
Kí a má ṣe tẹ àwọn ìjápọ̀ tàbí gbé àwọn àfikún fáìlì kalẹ̀ láé láti ọ̀dọ̀ àwọn orísun tí a kò mọ̀ lè yẹra fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀gẹ́.
Mímú àwọn ètò ààbò ṣe déédéé, bíi àwọn ètò àìsàn-kọ̀mpútà àti àwọn odi iná, tún ṣe pàtàkì gan-an.
Yàtọ̀ sí èyí, mo dámọ̀ràn lílo ìfọwọ́sí ìgbésẹ̀ méjì fún àwọn àkáǹtì tó ṣe pàtàkì àti ṣíṣe àyẹ̀wò àwọn àkọsílẹ̀ ilé-ifowopamọ́ àti káàdì kírẹ́dì déédéé láti tètè dá àwọn ìṣòwò tí ó ń ṣòro mọ̀.
Ní ìkẹyìn, kíkẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn ọ̀nà tuntun tí àwọn ẹ̀tàn ń gbà déédéé àti pípín ìmọ̀ yìí pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ àti ẹbí lè mú kí ìmọ̀ gbogbogbò pọ̀ sí i, kí ó sì dín àǹfààní láti di ẹni tí ẹ̀tàn bá jẹ́ kù.
Àwọn ẹ̀tàn lórí ayélujára
Àwọn ẹ̀tanà lórí ayélujára jẹ́ ìpèníjà pàtàkì ní Brazil, pẹ̀lú àwọn àdánù owó tí ń kan àràádọ́ta ènìyàn.
Láti dáàbò bo ara rẹ, ó nílò ìṣọ́ra déédéé àti lílo àwọn ìṣe ààbò oni-nọmba tó dára. Nípa jíjẹ́ ẹni tó ní ìmọ̀ dáadáa àti ìmúrasílẹ̀, ó ṣeé ṣe láti dín àwọn ewu kù kí a sì máa rìn kiri nínú ayé oni-nọmba lọ́nà tó ní ààbò púpọ̀ síi.
Àwòrán: Àtúnṣe/Intanẹẹti.
